Tình yêu của Nữ Thần Bí – Têrêsa Avila

TÌNH YÊU CỦA NỮ THẦN BÍ – Têrêsa Avila
 Hành trình thanh luyện và biến đổi tâm hồn theo linh đạo Têrêsa Avila

Lan Hương, Học viện MTG Vinh

Nếu Thánh Têrêxa Hài Đồng Giêsu nêu bật “tình yêu” bằng nét đẹp đơn sơ, tự hiến qua “con đường thơ ấu thiêng liêng”, thì Thánh Têrêsa Avila lại là minh chứng cho một tình yêu dạn dày kinh nghiệm siêu nhiên thần bí. Đó là tình yêu được tôi luyện qua những “vết thương tình ái” từ thăng trầm của đời nguyện ngắm. Sự xuất hiện của Têrêsa Avila quả thực như một luồng gió mới, thổi bùng lên những chiều kích thâm sâu trong lịch sử tu đức Kitô giáo. Đó là tình yêu của một bậc thầy thần bí, một linh hồn trải qua trăm chiều thử thách, chịu đâm thâu bởi mũi tên huyền nhiệm, và thăng hoa trong ngọn lửa chiêm niệm của những thị kiến xuất thần. Ngài quy hướng vẹn toàn cuộc đời về Đức Kitô – Đấng Lang Quân của linh hồn. Hành trình thiêng liêng của Thánh Nữ là lời mời gọi mỗi Kitô hữu, cách riêng với những người sống Đời Thánh Hiến, can đảm bước vào cuộc kết hiệp huyền nhiệm với Đấng Tối Cao, để linh hồn được thanh luyện và biến đổi sâu sắc trong sự kết hợp mật thiết với Người.

Lần đầu tiên trong lịch sử tu đức, đời sống nội tâm hay thiêng liêng được diễn tả một cách thức rất sống động và mang tính chất thần bí. Theo trực giác thiêng liêng của Thánh Nữ Têrêsa Avila, tình yêu không bao giờ là sự đứng yên, mà là một cuộc “lên đường” đầy quả cảm. Ngài ví tâm hồn con người như một tòa lâu đài được làm bằng một khối kim cương hay pha lê vô cùng tinh tuyền, bên trong gồm nhiều căn phòng, được chia thành bảy trú tầng khác nhau. Như vậy, cuộc tìm kiếm tình yêu là hành trình đi vào “Lâu đài nội tâm” (Interior Castle) của chính mình. Tiến trình kết hiệp huyền nhiệm đầy tiệm tiến với Thiên Chúa chính là cuộc hành trình bước qua từng khu tầng ấy. Thiên Chúa – Đấng Phu Quân Thần Linh – đang ngự trị ở vị trí tầng trung tâm sâu thẳm nhất. Để đến được với Ngài, linh hồn không thể đi tắt, mà phải kiên nhẫn bóc tách từng lớp vỏ vị kỷ của bản thân, chiến đấu với những cám dỗ từ các thế lực bên ngoài đang vây hãm cửa lâu đài. Mỗi trú tầng là một mức độ thân mật hơn, đòi hỏi linh hồn phải khát khao hơn, từ bỏ nhiều hơn để xứng hợp với Đấng mình yêu.

Nhìn vào hành trình bảy trú tầng ấy, tôi chợt giật mình nhìn lại bước chân đức tin của chính mình. Đã bao lần tôi ngỡ mình đang ở rất gần Chúa, nhưng thực chất chỉ mới loanh quanh nơi tiền sảnh bên ngoài của tòa lâu đài. Trực giác thiêng liêng của Thánh nữ nhắc nhở tôi rằng, Thiên Chúa không ở đâu xa xôi bên ngoài, Ngài ngự trị ngay tại trung tâm sâu thẳm nhất của lòng tôi. Thế nhưng, con đường đi vào nội tâm lại là một lộ trình đòi hỏi sự dũng cảm bước qua những xao lãng và lột bỏ cái tôi ích kỷ. Không có đường tắt cho một tình yêu đích thực; mỗi bước tiến sâu hơn vào trong là một lần tôi được mời gọi phải chết đi cho chính mình nhiều hơn.

Đỉnh cao trong kinh nghiệm thần bí của Têrêsa Avila chính là hiện tượng đâm thâu trái tim (Transverberation). Ngài mô tả lại trải nghiệm đầy kinh ngạc khi nhìn thấy một thiên thần cầm ngọn giáo vàng có mũi lửa đâm thâu qua trái tim mình: “Nỗi đau quá lớn khiến tôi rên rỉ; nhưng sự ngọt ngào của nỗi đau cực hạn ấy lại vượt xa mọi trí tưởng tượng”. Đây không đơn thuần là một cơn đau thể xác, mà là “sự ngọt ngào linh thánh” giữa Thiên Chúa và linh hồn. Ngọn giáo đâm thâu ấy chính là ngọn lửa chiêm niệm, một tình yêu mãnh liệt đến mức làm tan chảy mọi ranh giới giữa thụ tạo và Đấng Sáng Tạo. Điều kỳ diệu là sau khi ngài qua đời, trái tim được khai quật của ngài vẫn mang vết rách sâu của cú đâm ấy – một minh chứng thánh thiêng cho thấy tình yêu thần bí đã chạm thấu và biến đổi cả hữu thể thể xác lẫn tâm linh của con người.

Một điểm đáng suy niệm sâu xa trong cuộc đời của vị nữ thần bí chính là sự kiên nhẫn. Têrêsa Avila không phải là một vị thánh hoàn hảo ngay từ thuở ban đầu. Ngài cũng từng là một con người bình thường với những sa lầy trong quá khứ, những yếu đuối, và cả sự hời hợt, tăm tối trong đời sống tu trì. Ngài từng trải qua bệnh tật triền miên, bị liệt suốt ba năm trời, và đặc biệt là phải đối diện với những năm tháng dài khô khan, trống rỗng trong cầu nguyện. Đó chính là chặng đường chìm sâu trong “đêm tối linh hồn” (dark night of the soul), khi vắng bóng cảm xúc thiêng liêng và dường như thiếu vắng sự hiện diện của Thiên Chúa. Mãi đến năm 39 tuổi, ngài mới thực sự hoán cải hoàn toàn để hiến dâng trọn vẹn cho đời sống chiêm niệm. Tình yêu đích thực không vội vã, nó chấp nhận những ngày tăm tối, những lần vấp ngã, và cả những lúc Thiên Chúa hoàn toàn im lặng. Từ kinh nghiệm đó, tôi hiểu rằng sự thánh thiện không đến từ một sự hoàn hảo giả tạo, mà đến từ lòng can đảm nhẫn nại với chính mình khi còn bất toàn, để từ từ đi sâu vào căn nhà nội tâm. Như lời ngài từng cầu nguyện: “Lạy Chúa, từ nay con muốn quên đi chính mình, hầu chỉ chú tâm vào việc con có thể làm gì để phụng sự Chúa”.

Vượt qua những tầng thanh luyện đầy đau đớn, ngọn lửa tình bốc cháy không ngưng nghỉ ấy cuối cùng đã dẫn đưa Têrêsa Avila vào trú tầng thứ bảy – nơi diễn ra cuộc “Linh phối thiêng liêng” (Mystical Marriage). Ở đó, Hiền Thê và Phu Quân hoàn toàn sát lòng sát lòng, không còn sự tách biệt, không còn chiếm hữu. Đó là một sự kết hợp thâm sâu, nơi linh hồn hoàn toàn để Thiên Chúa lấp đầy bằng đại dương ân sủng của Ngài. Hành trình chinh phục tình yêu của Nữ thần bí Têrêsa Avila là một minh chứng hùng hồn: Tình yêu đích thực không miễn trừ đau khổ, nhưng biến đau khổ thành nơi gặp gỡ, vì chỉ một mình Thiên Chúa là nguồn hạnh phúc, nguồn no thỏa tuyệt đỉnh cho tâm hồn những ai khao khát Ngài.

Sự phó thác tận căn và lòng kiên nhẫn ấy đã được ngài cô đọng lại trong vần thơ bất hủ. Một bài thơ của Thánh nữ mà tôi thường sử dụng như một lời cầu nguyện khi tâm hồn gặp những thử thách, xao động. Thật lạ, khi thầm đọc xong bài thơ này tôi cảm nhận như lòng mình nhẹ nhàng hơn rất nhiều:

“Đừng để sự gì làm bạn lo lắng,

Đừng để điều gì khiến bạn sợ hãi.

Mọi sự rồi sẽ qua đi,

Chỉ có Thiên Chúa là không hề thay đổi.

Lòng kiên trì sẽ đạt được tất cả,

Ai có Thiên Chúa thì chẳng thiếu thốn chi,

Một mình Thiên Chúa là đủ cho tất cả.”

Từ kinh nghiệm thiêng liêng của Thánh nữ Têrêsa Avila, người tu sĩ trong thế giới hôm nay tìm thấy một bài học đắt giá về tình yêu thiêng liêng. Giữa một thời đại chuộng sự vội vã, ồn ào và đề cao chủ nghĩa hiệu năng, người tu sĩ rất dễ rơi vào cám dỗ “cuồng nhiệt làm việc” mà bỏ quên việc “chiều kích chiêm niệm”. Chúng ta dễ dàng biến đời tu thành một chuỗi những bổn phận không tên, lấp đầy bản thân bằng những ánh hào quang bên ngoài nhưng lại để linh hồn rỗng tuếch và khô cằn bên trong. Khi ấy, chúng ta chỉ đang đứng mãi ở vòng ngoài của tòa lâu đài để tiếp khách mà quên mất lối vào trú tầng trung tâm.

“kinh nghiệm tình trường’ sâu sắc của vị nữ thần bí trong hành trình lịch sử đời tu, tôi nhận ra một chân lý căn cốt cho chính mình: mọi hoạt động dâng hiến mà thiếu vắng chiều kích chiêm niệm sẽ chỉ là một nghề nghiệp chuyên biệt. Chúa cần ta ở với Chúa hơn là ở trong Nhà Chúa, và làm việc với Chúa hơn là làm việc của Chúa. Chúa không cần những bàn tay làm việc hoàn hảo, Ngài cần những trái tim chịu rỗng không để Ngài đâm thâu và đổ đầy đại dương ân sủng. Khi đối diện với những giới hạn của bản thân, với những đêm tối đức tin hay sự im lặng đáng sợ của Thiên Chúa, kinh nghiệm của vị Nữ Tiến sĩ cho ta sự can đảm kiên nhẫn. Nhẫn nại với những vết thương, trung thành ở lại bên Chúa dẫu trong những đêm tối của sầu khổ, và học cách biến những nghịch cảnh trần thế thành nốt trầm thiêng liêng dâng tiến Phu Quân. Chỉ khi dám đi xuyên qua những tầng thanh luyện nội tâm, người tu sĩ mới có được sự nhạy bén thiêng liêng để nhận ra Chúa luôn quan phòng, uốn nắn mình qua từng biến cố nhỏ nhặt thường ngày. Những kinh nghiệm thần hiệp mà Thánh Têrêsa Avila để lại không gì khác hơn là bản chỉ đường cho một tình yêu thần bí – nơi một tâm hồn biết khiêm nhường, kiên nhẫn sẽ để mình hoàn toàn hòa tan và thăng hoa trong tình yêu tuyệt đỉnh của Thiên Chúa.”.