Bừng sáng Emmaus

BỪNG SÁNG EMMAUS

Phêrô Nguyễn

Chuyện về hai người môn đệ trên đường Emmaus đã trở nên thân thuộc trong mùa Phục sinh. Bối cảnh, diễn biến và các nhân vật của câu chuyện dường như đã in đậm trong tâm trí của những ai từng lắng nghe và suy niệm về trình thuật này. Có lẽ chính vì sự quen thuộc ấy mà đôi khi chúng ta dễ dàng định hình rằng: đó chỉ là hành trình của hai môn đệ buồn bã và thất vọng. Thế nhưng, câu chuyện Emmaus không chỉ là câu chuyện của hai người môn đệ ủ dột rời bỏ Giêrusalem. Đó còn là câu chuyện của ba người, bởi trên suốt chặng đường ấy, chính Đức Kitô Phục Sinh đã âm thầm bước đi cùng họ. Không những thế, chính Đức Giêsu còn mở ra một “đường đối thoại”, khi Ngài kiên nhẫn bước vào câu chuyện của họ, lắng nghe với tất cả sự cảm thông và tôn trọng [1].

Hơn thế nữa, khi đọc lại trình thuật này, chúng ta nhận ra rằng câu chuyện Emmaus không chỉ thuộc về hai môn đệ năm xưa. Một cách nào đó, đây cũng là câu chuyện của chính mỗi người chúng ta, khi trong hành trình đời mình, chúng ta cũng phải đối diện với những biến cố hiện sinh, những thất vọng và những bước đường mịt mờ, giống như hai môn đệ ngày ấy.

Vì thế, khi chiêm ngắm câu chuyện Emmaus, chúng ta không chỉ nhìn lại một biến cố đã xảy ra trong quá khứ, nhưng còn khám phá một hành trình đức tin đang tiếp diễn nơi chính cuộc đời mình.

Tiếp cận bản văn

Chúng ta bắt gặp câu chuyện hai môn đệ trên đường Emmaus trong Phúc Âm Máccô (Mc 16,12-13). Trong Tin Mừng này, trình thuật được kể lại khá ngắn gọn và chỉ cho chúng ta biết rằng hai môn đệ đang trên đường trở về quê cũ. Tuy nhiên, câu chuyện tương tự khi được trình bày trong Phúc Âm Luca (Lc 24,13-33) lại mở ra nhiều chi tiết và sắc thái phong phú hơn, giúp người đọc có cơ hội suy tư sâu hơn về hành trình của hai môn đệ.

Thánh Luca cho biết rằng sau khi Đức Giêsu chịu đau khổ và chịu chết, hai môn đệ thất vọng trở về Emmaus, một làng nằm về phía Tây của Giêrusalem. Hướng Tây vốn là hướng của mặt trời lặn, gợi lên hình ảnh của bóng tối và sự tàn lụi. Như thế, thất vọng, hướng Tây và ánh chiều tàn vì thế trở thành những chi tiết giúp chúng ta cảm thấu rõ hơn về tâm trạng của hai người môn đệ. Họ rời bỏ Giêrusalem hoa lệ, rời xa cộng đoàn các môn đệ với một tâm hồn nặng trĩu, bởi niềm hy vọng đặt nơi Đức Giêsu và tương lai tươi sáng mà họ từng mong đợi dường như đã tan biến. Chính trong khung cảnh thê lương ấy, Đức Giêsu Phục Sinh đã đến gần, cùng bước đi, lắng nghe, trao đổi, và làm bừng sáng tâm hồn họ[2].

Giờ đây, chúng ta hãy thử một lần “lê bước” cùng hai môn đệ xưa, trở lại khung cảnh cũ và hòa mình vào tâm trạng của họ. Và biết đâu, trong hành trình ngổn ngang ấy, chúng ta cũng thấy được câu chuyện cuộc đời mình.

Đường về Emmaus: thất vọng giữa ánh sáng ngập tràn

          Tin Mừng Luca cho chúng ta thấy rằng những câu chuyện của hai môn đệ trên đường Emmaus chứa đầy thông tin về các biến cố vừa xảy ra tại Giêrusalem. Ngay cả khi Đức Kitô Phục Sinh đến gần và hỏi chuyện, những gì họ thuật lại vẫn rất hợp lý và phản ánh đúng những gì đã xảy ra trong những ngày trước đó. Thế nhưng, ngang qua những lời trao đổi ấy, chúng ta cảm nhận được một nỗi thất vọng sâu xa đang bao trùm tâm hồn họ. Họ thổ lộ với “người khách lạ”: “Phần chúng tôi, trước đây vẫn hy vọng rằng chính Người là Đấng sẽ cứu chuộc Ítraen” (Lc 24,21). Đó là tiếng thở dài của những con người vừa đánh mất niềm hy vọng mà họ từng đặt trọn nơi Thầy mình.

Ánh sáng của ngày thứ nhất trong tuần đang tràn ngập, nhưng tâm hồn họ lại chìm trong bóng tối của thiểu não. Và trên con đường ấy, tuy có đến ba người cùng bước đi, dường như vẫn tồn tại một khoảng cách vô hình. Đức Kitô Phục Sinh đang ở đó, cùng đồng hành và giải thích Kinh Thánh cho họ, nhưng đôi mắt nội tâm của họ vẫn còn bị che khuất. Hai môn đệ không thiếu ký ức về Đức Giêsu, cũng không thiếu thông tin về những biến cố vừa xảy ra. Thế nhưng, tất cả vẫn chưa đủ để họ nhận ra sự hiện diện của Đức Kitô Phục Sinh. Việc gặp gỡ Thiên Chúa không chỉ đến từ sự hiểu biết của trí tuệ, nhưng còn đòi hỏi một sự mở ra sâu xa hơn nơi tâm hồn. Khi cùng ngồi vào bàn ăn, Đức Giêsu cầm lấy bánh, dâng lời chúc tụng, bẻ ra và trao cho họ. Chính trong cử chỉ quen thuộc ấy, đôi mắt họ bỗng mở ra và họ nhận ra Người (x. Lc 24,30-31). Như nhận định của thánh Augustinô: “Họ nhận ra Chúa khi Người bẻ bánh” (x. Sermo 235,3).

Từ khoảnh khắc ấy, mọi sự dường như đổi khác.

Thế nhưng, thực ra con đường vẫn là con đường cũ, buổi chiều vẫn đang ngả về đêm và ngôi làng Emmaus vẫn ở đó. Điều thay đổi không phải là không gian chung quanh họ, nhưng là cái nhìn của họ về chính thực tại ấy. Biến cố Đức Kitô Phục Sinh không làm thay đổi không gian chung hay riêng của mỗi người, nhưng biến cố ấy giúp con người thay đổi cách nhìn nhận vấn đề của mình trong chính không gian ấy.

Đường về Giêrusalem: hân hoan giữa bóng chiều tà

Thật không quá khi nói rằng hành trình trở lại Giêrusalem của hai môn đệ mang một sắc thái tương phản rõ rệt với hành trình đi về Emmaus. Nếu trước đó là một con đường phủ đầy ánh sáng của ngày thứ nhất trong tuần nhưng lại chất chứa nỗi thất vọng, thì giờ đây con đường trở lại Giêrusalem lại diễn ra giữa bóng chiều tà, nhưng lòng họ lại tràn đầy niềm vui. Trước đó, họ có Đức Kitô Phục Sinh cùng đồng hành nhưng không nhận ra Người; còn giờ đây, dù Người đã biến mất khỏi tầm mắt, họ lại cảm nghiệm sự hiện diện của Người cách sâu xa hơn bao giờ hết.

Sự tương phản ấy còn thể hiện nơi tâm trạng của hai môn đệ. Nếu trước đó họ lê bước trong nỗi buồn và tìm cách trốn chạy thực tại, thì giờ đây họ đứng dậy và lập tức quay trở lại Giêrusalem (x. Lc 24,33). Từ tâm trạng ủ rũ và thất vọng, họ được biến đổi thành những con người đầy hân hoan và nhiệt thành, sẵn sàng trở về với cộng đoàn các môn đệ.

Có lẽ một điểm tương phản khác cũng rất đáng chú ý. Hành trình đi về Emmaus dường như khá “ồn ào”: hai môn đệ không ngừng kể lại những biến cố đã xảy ra, trao đổi với nhau và với người khách lạ về tất cả những gì họ biết. Nhưng hành trình trở lại Giêrusalem lại mang một bầu khí khác hẳn. Đó là sự tĩnh lặng phát xuất từ một kinh nghiệm sâu xa: lửa đã bừng cháy trong tâm hồn họ.

Chính các ông đã thổ lộ với nhau: “Dọc đường, khi Người nói chuyện và giải thích Kinh Thánh cho chúng ta, lòng chúng ta đã chẳng bừng cháy lên sao?” (Lc 24,32). Khi trái tim đã bừng cháy bởi lời Chúa và dấu chỉ bẻ bánh, con đường dường như cũng trở nên ngắn lại. Đoạn đường về Emmaus từng nặng nề bao nhiêu thì hành trình trở lại Giêrusalem giờ đây lại trở nên nhẹ nhàng bấy nhiêu.

Câu chuyện trên đường Emmaus được thánh Luca thuật lại khá chi tiết và dài nhưng hành trình trở lại Giêrusalem lại được kể rất ngắn gọn. Có lẽ điều đó muốn nhắn nhủ với chúng ta rằng: khi con người gặp được Đức Kitô Phục Sinh, họ không còn dừng lại nơi những lời giải thích dài dòng nữa. Niềm vui Phục Sinh thôi thúc họ đứng dậy mau lẹ và lên đường thật nhanh, để trở về với cộng đoàn và làm chứng cho điều họ vừa được thấy và được sống. Bởi lẽ, khi trái tim đã bừng cháy lên vì Đức Kitô, tức là gặp được Tình Yêu của Thiên Chúa, các ông đã được giải phóng khỏi sự khép kín nơi bản thân mà mở ra với mọi người[3]. 

[1] x. ĐỨC GIÁO HOÀNG PHAN-XI-CÔ, Evangelii Gaudium, số 171.

[2] x. GIÁM MỤC PHÊ-RÔ NGUYỄN VĂN VIÊN, Giới trẻ tham gia đời sống Giáo Hội, trong https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/gioi-tre-tham-gia-doi-song-giao-hoi

[3] x. ĐỨC GIÁO HOÀNG PHAN-XI-CÔ, Evangelii Gaudium, số 8.